Makaleler

Çimento hidrate (suyla dönüşen) bir elemandır.Beton oluşumu sırasında ortama verilen suyun bir kısmı çimento ile tepkimeye girerek kimyasal bağların oluşumunu sağlar.

Ancak geri kalan kısmı, sonradan geri verilir. Bu suyun geri verilişine bağlı olan kayıp, hacimsel bir küçülme olarak yansır. Bünyesel rötre sonucu betonda, çapı mikronlarla ifade edilebilecek incelikte çatlaklar oluşur. Yağmur, havadaki su buharının yoğuşması vs sonucu, yüzeyde oluşan su, ozmos* yoluyla betonarme duvarın içine bu çatlaklar aracılığıyla ilerler.

*Suyun içeriğinde tuz yoktur ancak betonda vardır. Tuza bağlı olarak oluşan yüzeylerdeki yoğunluk farkı, suyun bu yoğunluk farkından kaynaklanan basınç aracılığıyla transferini sağlar.

Çimento suyun içinde hemen ayrışan bir malzeme değildir, floküller (topaklar) oluşur. Betonyerin devri esnasında agregalar bu floküllerin tamamını yok edemez. Bir flokülün çeperi çimento suyu ile reaksiyona girer ancak içi kuru kalır.

Flokül içindeki reaksiyona girmeyen toz çimetonun ısısı, flokül dışındaki suyu uzaklaştırır. Bir süre sonra, priz alan betonun, dışarıdan bakıldığında “terlemiş” gibi gözükmesine sebebiyet verir. Dehidratasyon gerçekleşir. Flokül oluşumun bir diğer handikapı ise, kullanılan miktardaki çimentonun tamamının tepkimeye girmemesi sonucu, betonun öngörülen dozajda oluşmamasıdır.

Prizini almış betonarme duvar balyozla kırılırken floküllere denk gelinirse, o bölge kolaylıkla un ufak olur.Bu, homojen bir yapı sergilemesi gereken betonarme duvarın, flokül oluşumu nedeniyle nasıl da mukavemet kaybına uğradığını ispatlar.

Eğer sorununuz ısı yalıtımının yetersiz olmasından kaynaklanan yoğuşma problemi ise, ve siz yapıya dışarıdan hava ve su almayan bir su yalıtımı yaparsanız çok daha fazla sorunla karşılaşırsınız.

Dış cephede su yalıtımı yapmadan önce ısı yalıtımı ile sorununuz olmadığından emin olun ve mutlaka teneffüs edebilen su yalıtım malzemesi kullanın.

1. Boyanız işlevini yitirmiştir.

2. Sıvanız çatlamıştır.

3. Kolon, kiriş, döşeme plakları ile duvarlar arasında çatlamalar olmuştur.

4. Herşey sapasağlamdır, ancak ısı yalıtımınız yoktur, içerideki sıcak hava soğuk duvarda yoğuşur. (Pencere camının buğulanması hadisesi duvarınızda oluşuyor demektir). Siz dışarıdan su geliyor sanırsınız.

Mantıksal olarak suyun, temel döşeme betonu altındaki bir kottan daha yukarı çıkmasını önlemek ve döşeme betonunda görülür hale gelmesini engellemek için yapılan en sık uygulamalardan biri, drenajdır. Teorik olarak doğru bir yaklaşım olan drenajın, uygulama aşamasında yapılan muhtelif hatalar ve doğurduğu çok ciddi sorunlar vardır.

Şöyle ki;

1. Ancak, drenajın düzgün bir eğimle bir kanala bağlanması gerekir.Hiçbir yere bağlanmamış veya ters eğimle tertiplenmiş bir drenajın anlamı yoktur.Bu çok sıklıkla görülen bir hatalı uygulamadır.

2. Drenaj üstündeki dolgunun özenle seçilmesi gerekir. Drenaj borusunun ezilmemesi, tıkanmaması gerekir.

3. Binanın oturduğu zeminin yapısı önemlidir. Drenaj, yumuşak zeminlerde son derece tehlikeli olabilir (aynı hata döşemede kuyu açıp pompa ile su çekilerek yapılmaktadır,) . Siz binanın çevresinde bir su hareketi sağlıyor iseniz, hareket halindeki su beraberinde yumuşak, sürüklenebilir malzemeleri de taşıyacağından yapının taşıyıcı sisteminin altını boşaltabilir. Bu da, yapının statik durumun etkiler, binayı deprem kuvvetlerinin ve zamanın yıpratıcı etkilerine karşısında çok daha tekinsiz kılar.

4. Zemin homojen olmayabilir. Yapının bir bölümü, kaya veya kil gibi suyun geçemeyeceği bir toprak katmanı üzerinde, diğer bölümü de geçirimli bir katman üzerine inşa edilmiş olabilir. Bu durumda da drenaj kısmi olarak görev yapar. Diğer bölgelerde işlevi yoktur. Bu nedenle drenaj yapılması riskli ve her zaman aynı doğru sonucu vermeyen bir palyatif yaklaşımdır.

Havuz yapımında dikkat edilmesi gereken bir dizi etmen vardır.

• HAFRİYAT aşamasından itibaren süreç başlar. Havuz tabanı genel olarak kademeli bir şekilde tertiplenir. Taban betonu radye olarak oluşturulduğundan uygulamacıların pek çoğu hafriyatı düz olarak açmakta ve kademelendirmeyi sağlamak amacı ile dolgu yaparak radye plağı yerleştirme şeklinde bir çalışma sergilemektedir.

Bu yaklaşım havuzun farklı zemin emniyetine sahip bir platforma oturması anlamına gelir.Sonuçta havuz perdelerinde ve döşeme plağında süreklilik arz eden ‘U’ harfi şeklinde bir kırılma oluşur ve onarımı son derece zor ve pahalı sorunlar ortaya çıkar.Havuzun içerisindeki su yükü sabit değildir. Zaman zaman boşaltılıp tekrar doldurulması,su içerisinde hareket eden insanların oluşturduğu ve/veya zemin deplasmanlarından oluşan dalgalar havuzun içerisinde farklı yüklerin oluşmasına neden olur.Farklı zemin yapısı betonarmede hasara neden olacağından hafriyat aşamasında son derece dikkatli olunması gerekliliğini ortaya koyar.

• PERDELERİN OLUŞUMU dikkat edilmesi gereken diğer bir konudur. Radye temel tertiplendikten sonra üzerine gelecek betonarme perde betonu dökülmesi arasında belli bir süreç vardır. Farklı zamanlarda dökülmüş perde ve radye betonlarının birbirine kaynaması söz konusu değildir ve bu noktada soğuk derz oluşur. Soğuk derz bir su köprüsüdür. Perde betonu dökülmeden önce bu noktada önlem alınması gerekir. Su tutucu bant ve fitiller ile soğuk derz detayı oluşturulur.

Perde kalıbı kurulurken tij demirleri veya tıe road delikleri,geleneksel ahşap kereste kullanılarak oluşturulan kalıplarde beton içerisinde bırakılan ahşap takozlar, kalıp içerisine beton yerleştirilir iken oluşan segregasyon bölgeleri perde oluşumunda ortaya çıkan diğer olumsuzluklardır.

Yapılan bir başka büyük hata da perde duvarların belli bir yüksekliğe kadar oluşturulup,savakların ve teras tabliye betonunun (tesisat galerisi tavanı) daha sonraki bir zamanda dökülmesidir. Bu noktada ciddi bir soğuk derz oluştuğu gibi,statik olarak da kritik bir bölge oluşumuna meydan verilmektedir.

Perde betonlar içerisinde ayrıca aydınlatma armatürleri,bu armatürler için elektrik kablolarının taşındığı peşel borular,su tesisat boru giriş – çıkışları gibi farklı malzemeler bulunur. Farklı malzemelerin bir arada çalışması,bu mazemelerin birbirinden bağımsız hareket etmesi anlamına gelir. Bu nedenle,farklı hareket eden melzemeler arasında bu hareketleri kendi içerisinde eriten ve bir malzemedeki hareketi bir diğerine iletmeyen yüksek yapışma ve esneme yeteneğine sahip derz dolguları (mastikler) kullanılır.

• TABLİYE BETONLARI dökülürken ortaya çıkan en büyük sorun plastik rötre nedeni ile oluşan çatlaklardır. Kalıp içine beton yerleştirilir iken iyi vibrasyon yapılmaz ise beton demir donatıya çarparak ayrışır ve demir donatının altına homojen olarak yayılmaz. Öyle ki sertleşmiş betonda,beton içerisindeki demir donatıyı harita gibi ortaya çıkaran plastik rötre çatlakları görülür.Bu çatlaklar betonun kesiti boyunca devam eden çatlaklardır ve birer su köprüsüdür.

Yukarıda değinildiği gibi perde duvarlar,savaklar,ve tabliye betonu birlikte dökülmelidir. Aksi taktirde soğuk derzler oluşacağından ileride sorun yaratabilir.

Bir başka önemli husus,havuz çevresinde oluşturulan güneşlenme terasları ile ilgilidir. Havuz konstrüksüyonundan farklı olarak tertiplenen bu teraslar,çoğu zaman donatısız bir şekilde doğrudan toprağa oturtularak oluşturulmaktadır. İçerisinde donatı olsa dahi havuzun kendi taşıyıcı sisteminden bağımsız olarak döküldüğü için havuzdan farklı statik yüklenmeler altındadırlar. Çoğu zaman havuz tabliyesi ile güneşlenme terası birlikte düşünülüp,kaplama malzemesi ile kaplanmaktadır. Farklı oturmalar ve farklı çalışmalar nedeni ile birleşim noktalarında kırılmalar meydana gelmektedir.

• DENGE DEPOSU havuz içerisindeki suyun seviyelendirilmesi için tertip edilir. Adından da anlaşılacağı üzere bir su deposudur. Betonarme olarak inşa edildiklerinde yukarıda anlatılan döşeme, perde ve tabliye betonlarında yapılan hatalar denge depoları için de aynen geçerlidir.Denge depoları aynen yüzme havuzu gibi içerisinde su tutan bir mahal olduğundan yapılacak yalıtım ve üzerinde oluşturulacak katmanlarda özen gösterilmesi gerekir.

Deniz kumu kullanımı çimentonun söz konusu olduğu her tür imalatta büyük sorunlar yaratır. Deniz kumu; sülfat, klor, magnezyum yönünden zengindir. Bu maddeler özellikle çimento içerisindeki serbest kireç ile tepkimeye girerek çeşitli olumsuzluklara yol açarlar.

• HANGİ SORUNLARA YOL AÇAR?

1. Beton içerisinde hacimsel genleşme: Sülfat (SO4) kökü ile birleşen çimentodaki serbest kireç Candlot tuzunun oluşmasına, bu oluşum da beton içerisinde hacimsel genleşmelere ve betonun tahrip olmasına yol açar.

2. Çimentonun bağlayıcılığını yitirmesi ve agrega bünyesindeki hacimsel genleşme: Klor (Cl2) ile çimentodaki serbest kireç birleşerek kalsiyum klorür (CaCl2) ve/veya magnezyum klorür (MgCl2) oluşturur. Bu reaksiyon çimentonun bağlayıcılığını yok eder, eğer sodyum klorür (NaCl) veya potasyum klorür (KCl) oluşur ise bu kez alkali/agrega tepkimesi başlar ki bunun anlamı agrega bünyesinde hacimsel genleşmedir. Sonuçta beton tahrip olur.Bu reaksiyonlar sülfat reaksiyonundaki hacimsel genleşme sürecinden çok daha hızlı gerçekleşen süreçlerdir.

3. Karbondioksit Reakiyonu: Korozyon ve Betonun plakalar halinde ayrışması Çimentonun havadaki karbondioksit (CO2) ile reaksiyona girmesi sonucu kalsiyum karbonat (CaCO3) oluşur.Bu oluşum esnasında betonun ph değeri 9un altına düşer ve demir donatıda korozyon başlar.Eğer ortamda su var ise bu kez bikarbonat tuzları (CaCOOH) oluşur. Bu tuzlar suda çok kolay eriyen tuzlardır ve beton plakalar halinde ayrışmaya başlar.

Beton içinde kireç kullanılmaması gerektiği halde, çimentonun içerisinde zaten varolan serbest kireç yukarıda sıralanan olumsuzlukları getirir. Başka bir deyişle; sıva imalatında çimento dışında ayrıca kireç ve agrega olarak da deniz kumunun kullanıldığı bir şantiyede, yapılan inşaatın kaliteli ve kalıcı olması beklenilemez.

• DENİZ KUMU KULLANMAYA MECBUR KALDIYSAK…

İnşaatlarda deniz kumu kesinlikle kullanılmamalıdır. Eğer çok zorunlu ise,agrega yıkanmalı ve çimento dışında serbest kireci silikatlaştıracak katkı malzemeleri,(silika fume,karbon yüzdesi çok düşük uçucu küller,traslar,...vb puzolonik maddeler)karışıma ilave edilmelidir. Bu durumda çimento/su oranını dengelemek için süper akışkanlaştırıcılar girilmesi gerekir. Eğer daha önce deniz kumu ile yapılmış bir imalatın onarımı söz konusu ise beton veya sıvaya nüfuz edecek ve alttaki tabakanın dış ortamla ilişkisini kesecek,kılcal çatlakları silikat jeli ile dolduracak malzemeler ile emprenye yapılması sorunun çözümüne katkıda bulunabilir

Isı yalıtım plakalarının yüzeye bağlantısında kullanılan yapıştırıcılar ciddiye alınmalıdır. Normal fayans seramik yapıştırıcıları bu türden uygulamalar için son derece yetersiz kalır ve asla kullanılmamalıdır.

Unutulmamalıdır ki kullanılan yapıştırıcılar, suya, neme, sıcaklık farklılıklarına, basınca ve çekmeye mukavemet edecek özellikte olmalıdır. Tutunduğu yüzeydeki alkali ortamı, sıvadaki kireç, oluşan karbonat tuzları yapıştırıcıyı etkiler. Polistiren köpükler,taşyünü, polietilen ve poliüretanlar için geliştirilmiş, dış çevre etmenlerine ve yukarıda sıralanan olumsuzluklara karşı güçlendirilmiş özel yapıştırıcılar kullanınız.

SEGREGASYON: Beton 1m’den daha yüksek bir seviyeden serbest olarak bırakılır ise içerisindeki ağır agrega yerçekimi nedeni ile betondan ayrılır. Beton sulu bir şekilde dökülür ise, yine farklı ağırlığa sahip agregalar betondan ayrışır. Betonun homojenliği bozulur. Bir araya gelen agregalar arasında bağlayıcılık sağlayacak bir karışım kalmaz. Beton içerisinde düşük mukavemetli bölgeler oluşur.

GERGİ DEMİRİ: Perde duvarlarda her iki kalıp gergi demirleri ile birbirine bağlanır. Kalıp içerisine beton döküldüğünde kalıbın açmaması için kullanılan gergi demirleri, beton dökülüp kalıp alındığında, beton içerisinde kalırlar. Bina dışından içeri doğru bir su köprüsü oluşturan gergi demirleri,zamanla korozyona uğrayıp genleşir ve liflenir.Oluşan su köprüsü daha da genişleyerek su kanalları haline gelir.

Gergi demirlerinin bir başka tertiplenme şekli TIE ROD delikleri oluşturmaktır.Bu durumda kalıp söküldüğünde gergi demirleri alınır,ancak beton içerisinde kesit boyunca delikler kalır.

Geleneksel sistemde yapılan kalıplarda gergi demirleri gerildiğinde kalıbın içe doğru çökmesini engellemek ve homojen beton kalınlığı oluşturmak amacı ile kalıp içerisine AHŞAP TAKOZ lar yerleştirilir.Beton dökülüp kalıp alındığında ahşap takozlar beton içerisinde kalır ve su köprüsü oluştururlar.

SOĞUK DERZ: Farklı zamanlarda dökülmüş iki beton birbirine kaynamaz.İki farklı malzeme gibi davranır.Oluşan derze soğuk derz adı verilir.Soğuk derzler birer su köprüsüdür.

Betonun, döküm esnasında, perde içerisinde bulunan demir donatılara çarparak ayrışmasından kaynaklanan genellikle duvar kesiti boyunca devam eden kılcal çatlaklar plastik rötre çatlakları olarak adlandırılır.

Betonun kalıba yerleştirilmesi esnasında yapılan hatalar nedeni ile bu olumsuzluk yaşanır. Özellikle betonun kalıba daha iyi yayılması için kullanılan vibratörün demir donatıya değmesi ve bütün donatıyı titreştirerek donatının çevresindeki betonu ayrıştırması sonucu, demirle aderans sağlayacak olan beton, iri agrega danelerinden arınır, sulu ve zayıf bir çimento şerbeti haline dönüşür.Bu durumda, demir ile betonun aderansını yok olur ve plastik rötre çatlakları oluşur.

• Normal bir slump daki beton çok akışkan değildir.Bu durumda pompacıya da dikkat etmek gerekir. Bazı durumlarda pompanın su muslukları açılıyor olabilir.

• Beton 1m den daha yüksek bir seviyeden serbest olarak bırakıldığında, iri daneler yer çekimi ile ayrışır. Plastik rötre çatlakları, zaman içerisinde beton ve donatısına zarar verecek su ve diğer kimyasalların betonun derinliklerine girmesine neden olabilir.